Co robić gdy umiera bliska osoba – wskazówki praktyczne

Strata bliskiej osoby to jedno z najbardziej traumatycznych doświadczeń w życiu. Kryzys, jaki towarzyszy tej sytuacji, nie tylko wywołuje głęboką żałobę, ale także wiąże się z koniecznością podjęcia wielu formalnych działań. Chociaż czas żałoby jest trudny, istnieje lista kroków, które należy podjąć, aby poradzić sobie z niezbędnymi sprawami administracyjnymi. Oto kompleksowy poradnik, który pomoże ci przejść przez te trudne chwile.

1. Karta zgonu

Pierwszym krokiem po śmierci bliskiej osoby jest uzyskanie karty zgonu, którą wystawia lekarz. W przypadku śmierci w szpitalu, karta zgonu zostanie wystawiona przez lekarza prowadzącego oddział. Jeśli zgon nastąpił w domu, konieczne będzie wezwanie lekarza rodzinnego (w godzinach pracy przychodni) lub pogotowia ratunkowego (po godzinach pracy). Karta zgonu jest bezpłatna i stanowi podstawę do wystawienia aktu zgonu w Urzędzie Stanu Cywilnego (USC).

Wskazówki:

• Skontaktuj się z lekarzem, aby uzyskać kartę zgonu.
• Upewnij się, że dokument jest skserowany na wszelki wypadek, ponieważ będzie potrzebny do dalszych formalności.

2. Akt zgonu

Kiedy masz już kartę zgonu, kolejnym krokiem jest zgłoszenie zgonu w Urzędzie Stanu Cywilnego w celu uzyskania aktu zgonu. Zgłoszenia należy dokonać w ciągu trzech dni (24 godzin w przypadku chorób zakaźnych). Do zgłoszenia potrzebujesz karty zgonu oraz dowodu osobistego zmarłego.

Wskazówki:

• Jeśli zgon nastąpił w szpitalu, placówka może złożyć zgłoszenie za ciebie.
• Jeśli chcesz, możesz poprosić zakład pogrzebowy o pomoc w załatwieniu formalności związanych z uzyskaniem aktu zgonu.
• Upewnij się, że sprawdzisz dane w karcie i akcie zgonu, aby były zgodne z rzeczywistością.

3. Pogrzeb i zasiłek pogrzebowy

Pogrzeb jest koniecznością, ale wiąże się z wieloma formalnościami. Zakład pogrzebowy zazwyczaj przejmuje organizację całego procesu, w tym przewóz ciała do kostnicy, organizację ceremonii i wybór trumny. Jeśli zakład pogrzebowy nie zajmuje się załatwieniem formalności związanych z zasiłkiem pogrzebowym, musisz udać się do ZUS/KRUS z dokumentami.

Wskazówki:

• Warto przygotować wszystkie dokumenty (np. kartę zgonu, dowód osobisty zmarłego, zaświadczenie o zatrudnieniu, odcinek renty lub emerytury), ponieważ będą potrzebne do ubiegania się o zasiłek pogrzebowy.
• Zasiłek pogrzebowy w wysokości 4000 zł można otrzymać w ciągu 12 miesięcy od śmierci.

4. Renta

Jeżeli zmarły pracował przez co najmniej 5 lat w ciągu ostatnich 10 lat, jego bliscy mogą ubiegać się o rentę rodzinną. Należy wypełnić formularz ZUS Rp-2 oraz ZUS Rp-2a i złożyć go w odpowiednim oddziale ZUS.

Wskazówki:

• Renta przysługuje dzieciom, małżonkowi oraz rodzicom.
• Renta wynosi procent świadczenia, które przysługiwało zmarłemu. Jest uzależniona od liczby osób uprawnionych.

5. Odprawa pośmiertna

Jeśli bliski zmarły był zatrudniony, jego rodzina może otrzymać odprawę pośmiertną. Wysokość odprawy zależy od stażu pracy zmarłego (miesięczne, trzymiesięczne lub sześciomiesięczne wynagrodzenie). Pracodawca jest zobowiązany wypłacić odprawę rodzinie w zależności od liczby osób uprawnionych.

Wskazówki:

• Odprawa pośmiertna przysługuje najbliższej rodzinie, np. małżonkowi, dzieciom, rodzicom.
• Jeżeli zmarły miał ubezpieczenie na życie, należy sprawdzić, czy otrzymane świadczenie nie jest niższe niż odprawa pośmiertna, ponieważ wtedy różnicę musi pokryć pracodawca.

6. Urlop okolicznościowy

Pracownikowi przysługuje urlop okolicznościowy na czas formalności związanych z pochówkiem, który nie jest wliczany do urlopu wypoczynkowego.

• Wymiar urlopu:
  • 2 dni – w przypadku zgonu małżonka, dziecka, rodzica, ojczyma, macochy
  • 1 dzień – w przypadku zgonu rodzeństwa, babci, dziadka lub innej osoby pozostającej na naszym utrzymaniu lub pod bezpośrednią opieką
    Podstawa prawna: § 15 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy.

7. Nabycie albo odrzucenie spadku

• Spadek zostaje nabyty przez spadkobierców z chwilą śmierci osoby. Po pogrzebie należy przeprowadzić postępowanie spadkowe przed sądem lub notariuszem.
• Spadkobierca może przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza (odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości spadku) lub odrzucić go całkowicie.
• Ważne terminy: 6 miesięcy od dowiedzenia się o prawie do spadku na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
  Podstawa prawna: art. 1012 i następne ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

8. Księgi wieczyste

Po nabyciu spadku spadkobiercy mają obowiązek ujawnić swoje prawa do nieruchomości w księgach wieczystych. Wymaga to dostarczenia aktu poświadczenia dziedziczenia lub postanowienia sądowego.
Koszt: 150 zł za każdą księgę wieczystą.
Podstawa prawna: art. 22 i następne ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

9. Bank

Aby zrealizować formalności związane z zamknięciem konta bankowego, zablokowaniem karty lub rozwiązaniem umowy, potrzebny będzie akt zgonu. Do odblokowania środków wymagane jest poświadczenie dziedziczenia lub postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.

• Bank ma obowiązek wypłacić kwotę na pokrycie kosztów pogrzebu osobie, która przedstawi odpowiednie rachunki.
  Podstawa prawna: art. 55 i następne ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe.

10. Umowy

Wszystkie umowy, które miała zmarła osoba, należy dostosować do nowych warunków:

• Umowy z operatorem sieci komórkowej, mediami, telefonem stacjonarnym wymagają dostarczenia aktu zgonu.
• W przypadku chęci ich przedłużenia, należy przepisać je na spadkobierców.
  Dobra praktyka: Poprosić firmy i instytucje o zapisanie aktu zgonu w dokumentacji.

11. Firma

Jeśli zmarły prowadził działalność gospodarczą lub miał spółkę, spadkobiercy muszą zadbać o jej zamknięcie lub przekształcenie.

• Jednoosobowa działalność gospodarcza – zakończenie przez Urząd Skarbowy z mocy prawa.
• Spółki – przejście udziałów lub rozwiązanie spółki w zależności od umowy między wspólnikami.
  Podstawa prawna: Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej, Kodeks cywilny, Kodeks spółek handlowych.

12. Ubezpieczenie

W przypadku śmierci osoby, która była ubezpieczona (np. grupowe ubezpieczenie w pracy, ubezpieczenie na życie), należy ubiegać się o wypłatę świadczeń. W przypadku wypadku, warto wystąpić do ubezpieczyciela sprawcy o zadośćuczynienie i zwrot kosztów pogrzebu.
Ważne terminy: roszczenia przedawniają się po 3 latach od śmierci osoby ubezpieczonej.
Podstawa prawna: art. 55 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach.

13. Najem

• Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu przechodzi na małżonka, który złoży deklarację w ciągu roku od śmierci współmałżonka.
• W przypadku najmu mieszkania, stosunek najmu przechodzi na współmałżonka lub dzieci najemcy, pod warunkiem że stale zamieszkiwały z nim do chwili jego śmierci.
  Podstawa prawna: art. 13 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, art. 691 Kodeksu cywilnego.

14. Samochód

Jeśli zmarły miał samochód, należy go przerejestrować w Wydziale Komunikacji Urzędu Miasta.

Dokumenty wymagane:

• Wniosek o rejestrację
• Dowód własności pojazdu (np. umowa darowizny)
• Akt poświadczenia dziedziczenia lub postanowienie sądu
  Podstawa prawna: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym.