W życiu każdego człowieka przychodzi moment, kiedy to, co było stabilne, zaczyna się chwiać. Może to być zmiana pracy, rozstanie, utrata czy choroba. Idealnym obrazem tej sytuacji autorzy książki „Gdy góra lodowa topnieje” proponują – kolonię pingwinów na lodowej górze, która odkrywa, że ich dom-góra lodowa powoli topnieje. Chciałabym przyjrzeć się temu obrazowi, bo on doskonale pomaga zrozumieć mechanizmy zmiany – i to, co może pomóc człowiekowi przejść przez nią w sposób zdrowy psychicznie.
Dlaczego zmiana wywołuje lęk
Pingwiny, które żyły na górze lodowej przez lata, zaczynają dostrzegać pęknięcia, topnienie – sytuacja staje się zagrożeniem. W ludzkim życiu analogiczne: coś w naszym świecie dotychczasowym zaczyna się zmieniać – może praca, relacje, stan zdrowia, środowisko. Często jesteśmy przyzwyczajeni, bezpieczni, nawet jeśli sytuacja nie była idealna. Zmiana oznacza utratę tej znanej podstawy. W książce Kottera kluczowe są dwie rzeczy: dostrzeżenie problemu i podjęcie decyzji o działaniu. Bez tego „topnienie” może być ignorowane, co prowadzi do kryzysu. Dla osoby przeżywającej taką sytuację oznacza to: jeśli czujesz, że stabilność znika – warto zatrzymać się i przyjrzeć temu faktowi, zamiast udawać, że nic się nie dzieje.
Ośmiostopniowy model zmiany Kottera w skrócie
Autorzy proponują strukturę, która pomaga przejść od „wszystko jest jak zawsze” do „nowa rzeczywistość działa”. Poniżej w formie przystępnej.
- Stworzenie poczucia pilności – Uświadomienie sobie i/lub grupie: „Nasza góra lodowa się topi”. Jest to moment, kiedy problem staje się rozpoznany.
- Zebranie grupy kierowniczej/sojuszników – W książce pingwiny tworzą zespół, który bierze sprawę w swoje skrzydła. To ważne u ludzi: nie trzeba przechodzić zmiany samemu.
- Wizja i strategia zmiany – Zespół formułuje, co chcemy osiągnąć i jak to zrobimy.
- Komunikowanie wizji – Musimy mówić o zmianie, przekazywać co, dlaczego, jak. Słabo komunikowana zmiana to opór.
- Usuwanie przeszkód – Identyfikacja blokad — wewnętrznych (np. lęk, przekonanie: „tak było zawsze”) lub zewnętrznych (np. warunki).
- Generowanie krótkoterminowych zwycięstw – Wprowadzenie pierwszych zmian, które dają widoczny efekt. To buduje motywację.
- Utrwalanie zmian i budowanie dalej – Zmiana to proces, nie jednorazowe działanie.
- Zakotwiczenie nowych sposobów w kulturze – Nowe zachowania stają się częścią „jak robimy rzeczy tutaj”.
Dla osoby indywidualnej, w procesie psychoterapeutycznym, model ten może być przetłumaczony na: rozpoznanie potrzeby zmiany, współpraca (z terapeutą, grupą wsparcia), określenie celu zmiany, mówienie o niej, pokonanie barier, świętowanie małych kroków, utrzymywanie ich i włączanie w codzienność.
Jak psychoterapia wspiera przejście przez zmianę
W poradni możemy wspierać Ciebie w każdym z tych etapów — poniżej kilka wskazówek, co może być pomocne:
- Pomagamy w stworzeniu świadomości: co się zmienia, co może się stać, jakie emocje się pojawiają.
- Wspólnie budujemy wsparcie: terapia indywidualna lub grupowa pozwala mieć „zespół pingwinów”, który nie zostawia Cię samego.
- Pracujemy nad wizją zmiany: jak chciał(a)byś, aby wyglądała Twoja rzeczywistość po zmianie? Co robił(a)byś inaczej?
- Uczymy się komunikować — z samym sobą („co czuję?”, „czego potrzebuję?”) i z innymi („co może zrobić mój partner/rodzina/znajomi?”).
- Identyfikujemy przeszkody: lęk, przekonania typu „nie dam rady”, przeszłość, zwyczaje, środowisko. Pracujemy nad nimi.
- Doceniamy małe zwycięstwa: zmiana się dokłada kawałek po kawałku, każde zwycięstwo ma znaczenie.
- Wzmacniamy nowe nawyki: tak by zmiana nie była tylko epizodem, lecz trwałą nową „normalnością”.
- Pomagamy zakotwiczyć nowy stan: zmiana staje się częścią tożsamości, a nie tylko „coś co przeżyłem”.
Wnioski dla Ciebie
- Zmiana często jest nieunikniona. Uciekając od niej, możesz wpaść w sytuację kryzysu (podobnie jak pingwiny, kiedy ignorują topnienie lodu).
- Rozpoznanie, że coś się zmienia (lub trzeba zmienić) to pierwszy i bardzo ważny krok.
- Nie musisz być sam(a). Wsparcie, komunikacja i współdziałanie znacznie zwiększają szanse na pomyślną zmianę.
- Zmiana to nie tylko „przeskok”, ale proces. Małe kroki się liczą.
- Psychoterapia może być miejscem, w którym bezpiecznie eksplorujesz zmianę, uczysz się narzędzi i budujesz nową rzeczywistość.
