Przemoc domowa to zjawisko, które nie dzieje się „gdzieś daleko” – dzieje się obok, często po cichu, w czterech ścianach, za zamkniętymi drzwiami. Dotyka kobiet, mężczyzn, dzieci i seniorów. Nie jest „konfliktem rodzinnym”, lecz nadużyciem siły i kontroli, mającym na celu podporządkowanie drugiego człowieka.
Z psychologicznego punktu widzenia, przemoc domowa to doświadczenie głęboko destabilizujące psychikę. Niszczy poczucie bezpieczeństwa, wpływa na tożsamość, zdolność do zaufania i budowania relacji. Długofalowo prowadzi do zaburzeń lękowych, depresyjnych, psychosomatycznych, a często również do zjawiska określanego jako zespół stresu pourazowego (PTSD).
Czym jest przemoc domowa
Według definicji psychologicznej, przemoc domowa to powtarzający się wzorzec zachowań, w których jedna osoba wykorzystuje władzę, kontrolę i przymus wobec drugiej – fizycznie, emocjonalnie, seksualnie, ekonomicznie lub psychicznie.
Formy przemocy:
- Przemoc fizyczna: uderzanie, szarpanie, duszenie, zastraszanie, niszczenie przedmiotów.
- Przemoc psychiczna: upokarzanie, kontrola, izolowanie od bliskich, gaslighting (podważanie percepcji i pamięci ofiary).
- Przemoc emocjonalna: groźby, wyzwiska, wzbudzanie poczucia winy, wstydu lub lęku.
- Przemoc seksualna: wymuszanie aktywności seksualnych, naruszanie granic cielesnych.
- Przemoc ekonomiczna: odbieranie dostępu do pieniędzy, kontrolowanie wydatków, odbieranie pracy lub jej wyników.
Badania pokazują, że przemoc w rodzinie nie wynika z „trudnego charakteru„ czy impulsu, ale z długotrwałego mechanizmu władzy, kontroli i dominacji. Sprawca stosuje przemoc, by utrzymać przewagę, a nie dlatego, że „nie panuje nad emocjami”.
Mechanizm przemocy – dlaczego ofiara nie odchodzi
Osoby doświadczające przemocy często słyszą pytanie: „Dlaczego po prostu nie odejdziesz?”. To pytanie pomija psychologiczny wymiar zjawiska.
W większości przypadków przemoc rozwija się stopniowo. Na początku pojawia się faza idealizacji – sprawca bywa czuły, troskliwy, obiecuje wsparcie. Z czasem zaczynają pojawiać się subtelne oznaki kontroli, krytyka, izolacja od otoczenia. W kolejnym etapie następuje cykl przemocy:
- Narastające napięcie – drobne złośliwości, kontrola, lęk ofiary przed reakcją sprawcy.
- Wybuch – akt przemocy fizycznej, psychicznej lub seksualnej.
- Okres skruchy („miodowy miesiąc„) – sprawca przeprasza, obiecuje poprawę, pojawia się chwilowe ocieplenie relacji.
Ten cykl powtarza się, często z coraz większą intensywnością. Ofiara doświadcza traumatycznego przywiązania (trauma bond) – silnej, paradoksalnej więzi emocjonalnej łączącej ją ze sprawcą. Mechanizm ten jest podobny do reakcji na traumę: ofiara łączy nadzieję na bezpieczeństwo z osobą, która to bezpieczeństwo jednocześnie niszczy.
Z czasem pojawia się wyuczona bezradność – przekonanie, że nie ma sensu się bronić ani szukać pomocy, bo „nic się nie zmieni”. To stan głębokiego psychicznego uwięzienia.
Psychologiczne skutki przemocy
Doświadczenie przemocy domowej zostawia trwały ślad w psychice. Często obserwuje się:
- przewlekły stres i napięcie emocjonalne,
- zaburzenia lękowe i depresyjne,
- problemy ze snem, koncentracją, pamięcią,
- nadmierne poczucie winy i wstydu,
- utratę zaufania do innych,
- trudności w nawiązywaniu bliskich relacji,
- objawy PTSD lub CPTSD (złożonego zespołu stresu pourazowego).
U dzieci wychowujących się w atmosferze przemocy pojawia się ryzyko zaburzeń emocjonalnych, problemów w nauce, autoagresji i powielania wzorców przemocy w dorosłym życiu.
Rola terapii i wsparcia
Psychoterapia w kontekście przemocy domowej koncentruje się na trzech kluczowych celach:
- Odbudowa poczucia bezpieczeństwa – pomoc w przerwaniu kontaktu ze sprawcą, wzmocnienie granic i zaufania do siebie.
- Praca z traumą – stopniowe przetwarzanie doświadczeń, emocji i przekonań powstałych w wyniku przemocy.
- Odbudowa tożsamości i sprawczości – pomoc w odzyskaniu poczucia kontroli nad własnym życiem i relacjami.
W zależności od sytuacji stosuje się różne formy wsparcia: terapię indywidualną, grupową, interwencję kryzysową lub terapię traumy (np. EMDR, terapia poznawczo–behawioralna, podejście stabilizujące emocje).
Co można zrobić – praktyczne kroki dla osoby doświadczającej przemocy
- Nazwij to, co się dzieje. Przemoc nie jest „kłótnią” – to celowe naruszanie granic i bezpieczeństwa.
- Zadbaj o bezpieczeństwo. Ustal, gdzie możesz się udać w razie zagrożenia. Miej przygotowane najważniejsze dokumenty i kontakty.
- Zaufaj swojemu poczuciu, że coś jest nie tak. Sprawca często bagatelizuje problem, mówi: „przesadzasz”, to „przez ciebie”. To manipulacja.
- Szukaj wsparcia. Zaufany terapeuta, przyjaciel, ośrodek pomocy, policja, linia wsparcia – to pierwsze kroki do przerwania cyklu przemocy.
- Nie obwiniaj się. Nikt nie zasługuje na przemoc. Odpowiedzialność zawsze spoczywa na sprawcy.
Jak pomagamy w naszej poradni
W naszej poradni wspieramy osoby, które doświadczają lub doświadczyły przemocy domowej.
Oferujemy:
- terapię indywidualną i interwencję kryzysową,
- pomoc w odbudowie poczucia bezpieczeństwa i zaufania,
- wsparcie w decyzjach dotyczących opuszczenia relacji przemocowej,
- terapię traumy i pracy z PTSD,
- konsultacje dla osób wspierających (rodziny, przyjaciół).
Pomagamy zrozumieć, co się dzieje, odzyskać kontrolę i poczucie własnej wartości. Każdy ma prawo do życia bez strachu.
Podsumowanie
Przemoc domowa to nie słabość, lecz złożony mechanizm psychiczny i społeczny, z którego trudno się uwolnić bez pomocy.
Droga do bezpieczeństwa i wolności zaczyna się od jednego kroku – od uznania, że to, co się dzieje, nie jest normalne i że zasługujesz na życie bez lęku.
Psychoterapia nie naprawia przeszłości, ale daje narzędzia, by odzyskać siebie.
